Kậzım Birlik: Yarım asırdır gurbette ҫalan saz

ESSEN- Kậzım Birlik, sanat yaşamında 55. yıla ulaştı. Yaṣamının büyük bir kısmını Almanya’da geҫiren sanatҫının 55 yılında, 14 sanatçının seslendirdiği Kậzım Birlik bestelerinden oluṣan “Birlik Zamanı” adıyla bir albüm yayınlandı. Kậzım Birlik‘le gurbette müzik, 55 yıllık müzik kariyerindeki önemli adımları, telif hakkı ihlalleri gibi sektörel sorunları konuṣtuk.
Müzikte 55 yıl. Sizin için ne ifade ediyor, nasıl geҫti bu yıllar?
Kậzım Birlik: 55 yıllık sanat hayatımın yaklaşık yedi yılını Türkiye’de geçirdim. Bu sürede yurtiçi turnelerinde ve çeşitli sanatçılarla sahne çalışmalarında yer aldım. Sanat hayatımın yarım yüzyıla ulaşan kısmı ise Avrupa’ nın çeşitli ülkelerinde konser ve sahne çalışmalarıyla geçti. Önceleri Türkiye’de arabesk ve özgün tarzda başladığım beste çalışmalarımı yurt dışına çıktıktan sonra Türk Halk Müziği tarzında devam ettirdim. İsmail Derker, Zafer Dalgıç ve daha birçok müzik yönetmeni dostlarımla beraber çalışmalarımız ile kıymetli sanatçıların eserlerimi seslendirmeleri sayesinde yurt genelinde çok sayıda dinleyiciye ulaştım, beğenilerini kazandım.
55 yıldır mesleğimi severek ve büyük bir titizlikle icra ediyorum. Türkiye’de ve Almanya’da her dönemin ünlü sanatçılarına sazımla eşlik ettim. „Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş“ ile stüdyo çalışmalarına yönetmen ve bağlama sanatçısı olarak katıldım.  Yarım yüzyılı aşan sanat hayatımda yapmak istediklerimi yaptım, ulaşmak istediğim yere vardım. Ülkemin en ücra köşelerinde eserlerim biliniyor, dinleniyor. Bu bana elbette büyük gurur ve sevinç veriyor.
Sanat yaşamınızın neredeyse tamamını Almanya’da geçirdiniz, bestelerinizin tamamını burada yaptınız. Türkünün toprağından uzakta bunu nasıl başardınız?
Kậzım Birlik: Gurbete çıktıktan sonra, kimi zaman kendi araştırmalarımla, kimi zaman da araştırmacı yazar ve şair Bekir Karadeniz ve Orhan Bahçıvan arşivlerinden yararlanarak halk müziği tarzında türküler ürettim. Yine Almanya’da şair Şahin Kars ile tanışıp şiirlerini besteledim. Bizim Elde Bahar Geldi, bunlardan en tanınmış olanı. Hasret duygusunun yoğunlaştığı günlerde sözlerini ve müziğini de kendim yazdığım eserler ortaya çıktı, Bayramdan Bayrama gibi. Kıymetli arkadaşım Mustafa Ok ile de yine arabesk ve halk müziği tarzında çalışmalarımız oldu.

Türkünün toprağından uzakta beste yapmak kolay değil elbette. Almanya’da ve birçok Avrupa ülkesinde ülkemizin farklı bölgelerinden insanların düğünlerinde müzik yaptım. Ülkemden uzaktaydım, ama hep ülkemin insanları arasındaydım. Bu sayede Anadolu’nun her bölgesinin türkülerini öğrenme, dolayısıyla çalıp söyleme imkânı elde ettim. Ayrıca başta Karacaoğlan ve Pir Sultan Abdal olmak üzere halk ozanlarımızla da Avrupa’da daha yoğun olarak ilgilendim. Arabeskten uzaklaşıp halk müziğine ve Aşık geleneğine yaklaştım. Bunlar benim bestelerimin kaynakları oldular.
14 SANATÇI BİRLİK ZAMANI ALBÜMÜNDE KẬZIM BİRLİK ESERLERİNİ SESLENDİRDİ
2025 yılının aralık ayında yayınlanan ve bestelerinizden oluşan Birlik Zamanı projesi nasıl ortaya çıktı?
Kậzım Birlik: Birlik Zamanı projesi, Star Müzik yapımcısı Yusuf Savaş’ın önerisiyle başladı, ülkemizin çok değerli, sanatını tüm Türkiye’ye kanıtlamış sanatçılarımızın da destek vermesi ile ortaya çıktı. Yaklaşık iki yıl süren bir çalışma sonunda benim bestelerimden oluşan albüm, bu aralık ayının ortasında yayınlandı. 55. Sanat Yılımda böyle bir projenin gerçekleşmiş olması benim için büyük sevinç kaynağı oldu. Aynı zamanda müziğe vermiş olduğumun yarım yüzyıllık emeklerim de takdir edildi.  Gazeteniz aracılığıyla da bana destek veren, emek veren tüm sanatçı ve dostlarıma teşekkür ediyorum.
Uzun zamandır, Essen’de Birlik Korosu’nu yönetiyorsunuz. Koro sizin için ne ifade ediyor?
Yaklaşık 12 yıldır müzik hayatıma anlam katan, Essen’de Ruhr Veliler Birliği çatısı altında kurulan „Birlik Türk Halk Müziği Korosu“nu çalıştırıyor ve yönetiyorum. Koromuzun çizgisi büyük ustamız Muzaffer Sarısözenin kurduğu Yurttan Sesler Korosu çizgisidir. Onun ve derleme çalışmalarına katılan ustalarımızın çok büyük özen ve zahmet ile derledikleri Türk Halk Müziği eserlerini elimizden geldiğince doğru ve aslına uygun olarak işlemeye özen gösteriyorum. Gündeme gelmeyen köy türkülerimizi, gurbete taşıyıp yurttaşlarımıza sunarak, anılarını tazeleyip türkülerimizi unutmamalarını, türkülerimizi tanıtmayı amaçlıyorum. Ruhr Bölgesi’nin farklı kentlerinde yılda bir kez verdiğimiz konserlerimizle bu çalışmalarımızı müzikseverlere sunuyoruz.
“MÜZİKTE TELİF HAKLARI KONUSUNDA YAPILAN İYİLEŞTİRMELER YETERLİ DEĞİL”
Çoğu sanatçı gibi sizin eserleriniz de yıllarca telif ödenmeden söylendi. Bu emek sömürüsü hakkında neler söylersiniz?
Kậzım Birlik: Bir ozan olarak öncelikle şunu söyleyim, eserlerimi yaparken hiç bir zaman maddi gelir elde etme amacı gütmedim. Tüm dünyada teknolojik gelişmelerle ve mekanik alanın son bulmasıyla zaten düşük bir miktar olan telif gelirleri de neredeyse son buldu diyebiliriz. Sadece bundan yaşamak mümkün değil, emekli maaşımla yaşamaya çalışıyorum. Dijitalleşme çağında müzik ve sanatın diğer alanlarında emek sömürüsü gittikçe büyük boyutlara ulaştı, ulaşmaya da devam ediyor.
1952 tarinde çıkan Telif Hakları Yasası var. Ancak ülkemizde yasa çıktığından beri buna uyulmaması, duyarsız ve bilgisiz yorumcuların telif ödemeden, isim ve melodi yapılarında değişiklik yaparak ya da fikir hırsızlığı yaparak eserleri tahrip etmeleri sebebiyle telif gelirlerinde epeyce bir düşüş yaşanıyor. Yasalar uygulanmış olsaydı, elbette rahat bir hayat yaşar, sanatım dışında işler yapmak zorunda kalmazdım. Neyse ki emekli olma hakkımı bu bedensel çalışmalar sayesinde elde ettim.
Telif hakları konusunda yapılan iyileştirmeler yeterli mi?
Telif konusunda elbette bazı iyileştirmeler oldu, ancak çok yetersiz. Lisans anlaşmaları tüm ülke geneline yayılmalı. Müzik eserlerini kullanan tüm iş yerleri, konser ve düğün salonları, gece kulüpleri televizyon ve radyo yayınları MESAM ile lisans anlaşmalarını geciktirmeden yapmalı. MESAM bu konuda çalışmalarına hız verdi, umarım yakında tamamlanır. Bu konuda Almanya’yı örnek verebilirim. Müzik eserlerinin telif hakları için yetkili olan GEMA, çok titiz çalışıyor, telif haklarını çok sıkı takip edip kolluyor. Bizde ikinci bir sorun, MESAM’IN yanısıra telif haklarını korumak için başka kuruluşlar da var. Bu çok başlılığa da bir son verilmesi gerekir.
KẬZIM BİRLİK KİMDİR?
1953 yılında Ankara’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ankara’da tamamladı, bağlamaa çalmaya 18 yaşında başladı. Kimseden ders almamasına karşın iki yıl gibi kısa bir süre sonra dönemin ünlü sanatçılarına eşlik etti. İlk nota ve müziğe ilişkin teoriyi Erdal Kızılçay’dan öğrendi. Kısa sürede bu dalda da kendini geliştirerek ustalaştı. Daha sonra İhsan Öztürk, Musa Eroğlu, Nurettin Dadaloğlu, Bedia Akartürk, Selda ve Müslüm Gürses gibi birçok sanatçıyla çalıştı. Kazım Birlik bestelerini Türkiye’nin hemen hemen tüm sanatçıları yorumladı.
1976’da Almanya’ya gelen sanatçı, konserler ve düğünlerle müzik yaşamını sürdürdü. Bestelerinin neredeyse tamamını Almanya’da yaptı. En tanınmışları, yeşil başlı gövel ördek, bizim ele bahar geldi, bayramdan bayrama, ince ince besteleridir. Sanatçı, 2013 yılından bu yana Essen kentindeki Birlik Türk Halk Müziği korosunu yönetiyor. Muhabirce/ESSEN